Alexa
05 Şubat 2018 Pazartesi 00:00
Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması ne anlama geliyor? Nasıl uygulanmalı?
Kamu Personeli

Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması ne anlama geliyor? Nasıl uygulanmalı? Mağduriyetler neler? Sorun nasıl çözümlenmeli? Yazı dizimizin ilk bölümüyle karşınızdayız. 

Değerli takipçilerim,

Her ne kadar daha önce bu konudaki görüş ve tecrübelerimi birkaç kez ifade etmiş olsam da sizlerden son zamanlarda gelen yoğun sorular çerçevesinde geniş kapsamlı, derli toplu bir yazı hazırlamak istedim. 

Nitekim arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının idareler tarafından uygulanma biçimi, aslında bunu hak etmeyen birçok kişinin mağdur olmasına yol açıyor ne yazık ki.

Açtığımız davalar ve aldığımız yargı kararları ile uygulamanın doğru şekillenmesine katkı sağlamaya çalışsak da mağduriyetler sürüyor ve hatta uygulanış biçimi, bir kamu kurumundan diğerine farklılıklar taşıyor. Yani uygulamada bir birlik de bulunmuyor.

Hepimizin bildiği gibi kamu kurumlarına atanmada şartlardan biri de arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması. 03/10/2016 tarih ve 676 sayılı KHK ile 657 sayılı Kanuna getirilen düzenleme ile bu husus, Devlet memurluğuna alınmanın şartları arasında sayılıyor. Yine özel kanunlarda da konuyla ilgili çeşitli düzenlemeler mevcut. Ancak sizleri mevzuat hükümlerine ve hukuk tekniğine boğmadan, önemli bazı noktaları açıklığa kavuşturmak istiyorum.

İdareler, devlet memurluğuna veya sözleşmeli öğretmenlik gibi statülere personel ataması yaparken, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına gidiyor ve sonucuna göre atama işlemini iptal ederek kişiye bu sonucu tebliğ ediyor. Kamu görevine atanmanın bilhassa kursiyerlik, stajyerlik vb bir süreç gerektirmesi durumunda bu şekilde bir atama iptali kişileri oldukça mağdur ediyor. Nitekim örneğin bir sözleşmeli askerin, aylarca askeri eğitim gördükten sonra bu konu nedeniyle ataması yapılmıyor ve haksızlığa uğrayan kişiler açısından bu durum haliyle bir hayal kırıklığı yaratıyor.

ARŞİV ARAŞTIRMASI VE GÜVENLİK SORUŞTURMASI HANGİ KRİTERLERLE YAPILIYOR?

Arşiv araştırması dediğimizde esas olarak kişinin “sabıka kaydı” olarak bilinen adli sicili önem taşıyor. Adli sicilde “sicil kaydı” ve “arşiv kaydı” olarak ikili bir ayrım yapmamız mümkün. Ceza mahkemelerinden alınan kesinleşmiş mahkumiyet kararları sicil kaydında yer alıyor ve daha sonra arşiv kaydına geçiriliyor. 

Dolayısıyla arşiv araştırması esas itibariyle kişinin sabıka kaydı tetkiki diyebiliriz. Ancak burada esas sorun “HAGB Sicili” adını verdiğimiz, sabıka kaydı niteliği taşımayan ve ceza mahkemelerince verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının yer aldığı sicil açısından çıkıyor.

Şöyle ki; idareler yaptığı araştırmada sadece adli sicili değil, HAGB sicilini de dikkate alıyor ve aslında hukuken hiçbir engel teşkil etmemesi gereken bu durum, arşiv araştırmasında kişilerin karşısına çıkıyor. Ayrıca bu yazımıza konu arşiv-güvenlik açısından sorunlar da çok yüksek oranda hakkında HAGB kararı olan kişilerde gündeme geliyor.

PEKİ HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB) KARARI, DEVLET MEMURU OLMAYA ENGEL OLMALI MIDIR?

Konu ile ilgili görüşümüz nettir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231/5 maddesi hükmü açıktır: “Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.” Dolayısıyla HAGB’ye konu suçun niteliğine, dosyanın düşüp düşmemesine, suçun işleniş tarihine vs. bakılmaksızın HAGB, kamuya atanmada dikkate alınmaması gereken bir husus olmalıdır.

Burada dikkat edilmesi gereken şudur: Kanun, HAGB’nin sadece “ceza hukuku açısından” sonuç doğurmamasından bahsetmemekte, “tüm hukuk düzeni açısından” sonuç doğurmayacağını ifade etmektedir. 
Daha iyi anlaşılması ve özümsenmesi bakımından, konunun özü ve amaçsal boyutundan da kısaca bahsedelim. HAGB kararı özetle “kişiye son bir şans” vermektir ve sıkı şartlara bağlıdır. Kanun, hayatında daha önce kasıtlı bir suç işlememiş olan, yargılama sırasında pişmanlığını göstermiş ve tekrar suç işlemeyeceği yönünde hakimde kanaat uyandırmış kişileri bir nevi affetmektedir. Öyle ki, kişinin sadece hapis cezası çekmemesi veya adli para cezası ödememesi anlamında bir af değil; aynı zamanda bu suçun, kişinin herhangi başka bir alanda da (kamu görevine atanmada, bir burs başvurusunda, özel sektör çalışmalarında vs.) karşısına çıkması istenmemiştir. Bu nedenle kanunda HAGB, ceza hukuku açısından sonuç doğurmaz denmemiş; “bir hukuki sonuç doğurmaz” denmiştir.

Bu konuyu sahada, yani ceza mahkemelerinde ve idare ile idari yargı organlarında sıkça yaşayan ve tecrübe eden bir hukukçu olarak, şu hususa da dikkat çekmek istiyorum. HAGB kararı için “5 yıl suç işlemezsen bir şey olmayacak, önemli değil” denilir ve kişilerce de böyle bilinir. Hukuki bir söylem olmasa da bu yaklaşım esasen doğrudur ve olması gerekendir. Ancak uygulamada bilhassa kamu görevine atanmada yıllar sonra bile olsa bu konu mağduriyet yaratabilmektedir.

İDARE MAHKEMELERİNİN KONUYA YAKLAŞIMI NASIL?

HAGB kararları nedeniyle mağduriyet yaşayan kişilerin açtığı davalarda, idare mahkemelerince ne yazık ki kişiler lehine direkt iptal kararları veriliyor diyemiyoruz. 

Tecrübe edilen yüzlerce örnekten sonra, İdare mahkemelerinin yargısal kanaatini oluşturan temel hususları şu şekilde sıralayabiliriz:

-Açıklanması geri bırakılan hükme konu suçun niteliği: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu md. 48’de sayılan zimmet, irtikap, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi bir suçun söz konusu olup olmadığı.

-5 yıllık (18 yaşından küçükken işlenen suçlar için 3 yıl) denetim süresinin geçip geçmediği: HAGB kararı verilen ceza dosyası, 5 yıllık denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenmediği takdirde ortadan kalkar. Ceza davası düşer. Şayet 5 yıllık süre içerisinde kasıtlı bir suç işlenirse açıklanması geri bırakılan hüküm, bu sefer açıklanır ve sonuç doğurur. Bu süreler, 18 yaşın altında işlenen suçlarda 3 yıl olarak uygulanır. İşte mahkemeler, bu denetim sürelerinin kasıtlı bir suç işlenmeden geçirilmiş olup olmadığına bakmaktadır.

-Kişinin atanmak istediği kamu görevinin niteliği: İdare mahkemeleri bazı durumlarda atama iptaline konu kamu hizmetinin türüne de dikkat çekmektedir. Yani örneğin askeri kurumlar, polislik, ceza infaz koruma memurluğu gibi hassas görevlerde yargısal yaklaşım da daha katı olabilmektedir.

Ancak yukarıda da ifade ettiğim üzere hukuken olması gereken, konunun yoruma ve kanaate dayalı bir noktaya getirilmemesi, HAGB kararının amacı ve ruhuna uygun olarak net bir yargısal tavır ortaya konmalıdır. 

GÜVENLİK SORUŞTURMASI AÇISINDAN YAŞANAN SORUNLAR

Güvenlik soruşturması dediğimizde ise idarelerin genellikle istihbari faaliyetler çerçevesinde elde edilen bulgulardan hareketle bir sonuca gittiğini görüyoruz. 

Dolayısıyla burada sorunumuz, istihbari faaliyetler neticesinde elde edilen verilerin hukuken dikkate alınıp alınamayacağında ve yargı denetimine elverişli olup olmadığı noktasında toplanıyor. 

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması halinde idare, kişilere herhangi bir açıklama yapmadığı gibi, bazı durumlarda idari yargı nezdinde de güvenlik soruşturmasının neden olumsuz sonuçlandırıldığına ilişkin yeterli bir açıklama yapılmaması, mahkemelere bilgi ve belge sunulmaması gibi hususlar gündeme gelebiliyor.

Bu noktada ise idarenin takdir yetkisinin ve bu yetkinin yargısal denetiminin sınırları tartışmaya açılmaktadır. Acaba idarenin takdir yetkisini bu çerçevede nasıl yorumlamalıyız?

Hukuk fakültesinde daha ilk derslerde öğretilir: İdare hukukunun temel ilkesi, takdir yetkisinin sınırsız ve keyfi değildir; kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılması zorunludur. Dolayısıyla açılan davalarda idarelerce tüm bilgi ve belgelerin mahkemeye sunulması; mahkemelerin takdir yetkisinin nasıl kullanıldığını sağlıklı bir şekilde denetlemesine imkan verilmelidir. 

Değerli dostlar,

Konuyu iki bölümlü bir yazı dizisinde kaleme almayı gerekli gördüm. Yarın konunun geneline ilişkin değerlendirmemizi yapacağız ve mağduriyetlerin önüne geçilmesi için çözüm önerilerimizi ortaya koyacağız.
Saygı ve sevgilerimle,

Av. Çağrı ÜNSAL – Ankara Barosu

Tüm görüş, öneri ve sorularınız için: hukuk@kamupersoneli.net

Kamupersoneli.net - Özel Haber

Yasal hakkımız saklı olmak üzere aktif link dahi verilse hiçbir ortamda kullanılamaz.

KamuPersoneli.net

Not: Aktif kaynak linki kullanarak haberlerimizden alıntı yapabilirsiniz

Son Güncelleme: 05.02.2018 16:01
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
<strong>Dikkat!</strong> Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Beşiktaşş 2018-11-02 20:22:05

Hükmün açıklanıp geri bırakılması kararı hukuki sonuç doğurmuyosa neden uzman çavuş olmaya polis yada devlet memurluğuna sıkıntı oluyor Hagb kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmada sıkıntı olmasını istemiyoruz.

Avatar
Handan 2018-05-27 09:49:43

Kpss den 84 puan aldım. 4 yıllık kamu yönetimi mezunuyum. 2019 un haziran ayında silinecek hagb var (hırsızlıktan). Geçmiste yaptığım, (ufacık bir parfüm testır ı aldığım mağazadan) dolayı polis olamıyorum. Bu konuyla ilgili yeni bir kanun çıkacakmı. Ne zamanı beklemeliyim. Hayatımın en büyük hatası. Çok pişmanım. Lütfen yardımcı olun yalvarırım.okulu boşunamı okudum.kpss den boşunamı 84 aldım

Avatar
Ali 2018-02-07 19:27:06

HaGB ve kamu davası ertelenmesi neden sorun yapıyorlar akıl sır ermiyor kesinlikle düzenleme yapılmalı

Avatar
sezer 2018-02-05 13:32:48

daha önce hakaretten aldığım 1800 tl adli para cezam ve kavgadan aldığım hagb 3 ay 22 gün hapi̇s cezam var.. bu memur olmama engelmi̇..si̇vi̇l üni̇formali deği̇l.bi̇len bi̇r i̇ki̇ arkadaş cevap yazarsa dua ederi̇m

Avatar
ScaLy70 2018-02-05 12:35:52

6222 sporda şiddetten imza attik uzman çavuş olmama engelmi

Avatar
Akif 2018-02-05 11:44:02

Güvenlik soruşturması şart fetöcü ve pkklılar kesinlikle elenmeli, pok yandaşlığı yapıp devlet memuru olan kim bilir ne kadar senpazitan var hepsi atılmalı

Avatar
Ahmet 2018-02-05 10:08:25

Uyuturucu kullanmaktan denettim cezası aldım su anda gidiyorum bir snee sürecek aynı zaman da üniversite bitirdim KPSS hazırlanıyorum öğretmen veya memur olurken bu karşıma çıkarımı ne yapmalıyım saygılar

Avatar
idris mert 2018-02-05 09:58:44

kpss ile alinsin sözlü yapilmasin liste savasi olmasin başarılı garibana sans taninsin

banner654